Przygotowywanie bibliografii do prezentacji maturalnej
Jednym z ostatnich, ale niezwykle ważnych etapów przygotowywania prezentacji maturalnej jest sporządzenie bibliografii. Wielu maturzystów traktuje ją jako formalność i poświęca jej niewiele uwagi. Jest to błąd. Poprawnie przygotowana bibliografia świadczy o rzetelności autora, pokazuje, że prezentacja została opracowana na podstawie wiarygodnych źródeł, oraz ułatwia egzaminatorom ocenę jakości wykonanej pracy.
Bibliografia to uporządkowany wykaz wszystkich materiałów, z których korzystałeś podczas przygotowywania prezentacji. Nie należy umieszczać w niej pozycji przypadkowych ani takich, których w rzeczywistości nie czytałeś. Komisja może zapytać o dowolną pozycję znajdującą się w bibliografii, dlatego każda z nich powinna być Ci przynajmniej w podstawowym stopniu znana.
Najczęściej bibliografię dzieli się na kilka części. Pierwszą stanowi literatura podmiotu, czyli wszystkie dzieła, które bezpośrednio analizujesz w swojej prezentacji. Drugą częścią jest literatura przedmiotu, obejmująca opracowania naukowe, artykuły, słowniki, encyklopedie oraz inne publikacje, które pomogły Ci zinterpretować omawiane utwory. Jeżeli korzystasz z materiałów ikonograficznych, filmów, spektakli teatralnych czy nagrań muzycznych, warto umieścić je w osobnym dziale zatytułowanym Inne źródła lub Materiały pomocnicze.
Podział bibliografii na takie części sprawia, że jest ona czytelna i przejrzysta. Egzaminator od razu widzi, które teksty były przedmiotem analizy, a które pełniły jedynie funkcję pomocniczą.
Wszystkie pozycje w obrębie jednej części bibliografii należy ułożyć alfabetycznie według nazwisk autorów. Jeżeli korzystałeś z kilku książek tego samego autora, umieszcza się je w kolejności alfabetycznej według tytułów. W przypadku publikacji anonimowych lub prac zbiorowych stosuje się odpowiednie zasady opisu bibliograficznego, uwzględniając redaktora naukowego lub tytuł dzieła.
Przy sporządzaniu bibliografii niezwykle ważna jest konsekwencja. Wszystkie opisy powinny być wykonane według tych samych zasad. Nie należy mieszać różnych sposobów zapisu ani pomijać części informacji tylko dlatego, że wydają się mało istotne. Starannie przygotowana bibliografia świadczy o dokładności autora i jego umiejętności korzystania ze źródeł.
Opis bibliograficzny książki
Prawidłowo wykonany opis bibliograficzny książki powinien zawierać następujące elementy:
- nazwisko i imię autora,
- tytuł książki,
- nazwisko redaktora, jeżeli książka jest pracą zbiorową,
- miejsce wydania,
- rok wydania,
- numer ISBN,
- numery stron, z których korzystano (jeżeli odwołujesz się tylko do wybranego fragmentu).
Poszczególne elementy oddzielamy przecinkami.
Przykład:
Nałkowska Z., Granica, Warszawa 1994, ISBN 8386235616.
Jeżeli korzystałeś z całej książki, podawanie zakresu stron nie jest konieczne. Jeżeli jednak wykorzystujesz jedynie wybrany fragment publikacji, warto wskazać odpowiednie strony. Ułatwia to odnalezienie cytowanych informacji i pokazuje, że rzeczywiście pracowałeś z konkretnym tekstem.
Coraz częściej korzystamy z nowych wydań klasycznych utworów. Warto zwracać uwagę na rok wydania książki, ponieważ różne edycje mogą zawierać odmienne wstępy, komentarze czy przypisy. Zawsze należy podawać dane egzemplarza, z którego faktycznie korzystałeś.
Książki wieloautorskie i prace zbiorowe
W przypadku prac zbiorowych opis bibliograficzny wygląda nieco inaczej. Jeżeli książka nie ma jednego autora, lecz została opracowana przez wielu badaczy, należy podać tytuł publikacji oraz nazwisko redaktora naukowego.
Takie książki są bardzo częstym źródłem opracowań literackich i historycznoliterackich. Znajdują się w nich artykuły napisane przez różnych autorów, dlatego należy dokładnie sprawdzić, kto jest autorem konkretnego rozdziału, z którego korzystamy.
Opis bibliograficzny artykułu zamieszczonego w książce
Bardzo często podczas przygotowywania prezentacji korzysta się z pojedynczych artykułów zamieszczonych w większych publikacjach naukowych.
Opis bibliograficzny powinien zawierać:
- nazwisko i imię autora artykułu,
- tytuł artykułu,
- tytuł książki,
- nazwisko redaktora,
- miejsce wydania,
- rok wydania,
- numer ISBN,
- numery stron, na których znajduje się artykuł.
Przykład:
Zacharska J., Antyk Kazimierza Przerwy-Tetmajera, [w:] Literatura i czasopiśmiennictwo polskie 1864–1918 wobec tradycji antycznej, red. A. Makowiecki, Warszawa 2000, ISBN 8391252523, s. 229–253.
Warto pamiętać, że oznaczenie [w:] informuje czytelnika, iż dany tekst pochodzi z większej publikacji. Jest to jeden z najczęściej popełnianych błędów przez maturzystów – wielu z nich wpisuje jedynie tytuł książki, pomijając autora konkretnego artykułu.
Opis bibliograficzny artykułu z czasopisma
Artykuły publikowane w czasopismach naukowych i literackich często zawierają bardzo wartościowe interpretacje utworów.
Opis powinien obejmować:
- nazwisko i imię autora,
- tytuł artykułu,
- tytuł czasopisma,
- rok wydania,
- numer czasopisma,
- numery stron.
Musisz pamiętać, że tytuł czasopisma zapisujemy w cudzysłowie.
Przykład:
Łucki A., Obraz Edenu w „Nie-Boskiej komedii”, „Ruch Literacki” 1927, nr 3, s. 25–30.
Jeżeli korzystasz z artykułu dostępnego w wersji elektronicznej, dobrze jest dodatkowo podać adres strony internetowej oraz datę dostępu, zwłaszcza wtedy, gdy tekst nie posiada tradycyjnego wydania drukowanego.
Opis bibliograficzny filmu
Jeżeli temat prezentacji wymaga odwołania do filmu, należy sporządzić jego odpowiedni opis bibliograficzny.
Powinien on zawierać:
- nazwisko i imię reżysera,
- tytuł filmu,
- oznaczenie [film],
- miejsce produkcji,
- rok produkcji.
Przykład:
Wajda A., „Pan Tadeusz” [film], Warszawa 2000.
Jeżeli analizujesz ekranizację utworu literackiego, warto pamiętać, aby w bibliografii umieścić zarówno film, jak i oryginalny tekst literacki. Pozwala to wyraźnie oddzielić oba dzieła i pokazuje, że korzystałeś z różnych źródeł.
Opisy innych materiałów
Coraz częściej prezentacje odwołują się także do obrazów, fotografii, spektakli teatralnych, nagrań muzycznych czy materiałów internetowych. Wszystkie te źródła również powinny znaleźć się w bibliografii.
W przypadku obrazu podajemy przede wszystkim autora, tytuł dzieła, rok powstania oraz miejsce jego przechowywania, jeśli jest znane.
Przykładowo:
Matejko J., Bitwa pod Grunwaldem, 1878, Muzeum Narodowe w Warszawie.
Jeżeli korzystasz z nagrania muzycznego, należy podać wykonawcę lub kompozytora, tytuł utworu, nazwę albumu (jeżeli dotyczy), wydawcę oraz rok wydania.
Źródła internetowe
Internet jest obecnie jednym z podstawowych narzędzi wykorzystywanych podczas przygotowywania prezentacji. Należy jednak korzystać z niego rozważnie.
Do bibliografii warto wpisywać wyłącznie strony wiarygodnych instytucji, takich jak biblioteki, muzea, uczelnie wyższe, wydawnictwa naukowe czy oficjalne portale edukacyjne. Należy unikać anonimowych opracowań oraz stron, których autorów nie można zidentyfikować.
Opis źródła internetowego powinien zawierać:
- autora (jeżeli jest podany),
- tytuł strony lub artykułu,
- pełny adres internetowy,
- datę dostępu.
Data dostępu jest ważna, ponieważ zawartość stron internetowych może ulegać zmianom lub zostać całkowicie usunięta.
Najczęściej popełniane błędy
Podczas przygotowywania bibliografii maturzyści często popełniają podobne błędy.
Najczęściej są to:
- pomijanie autora publikacji,
- brak roku wydania,
- niepełne tytuły książek,
- wpisywanie samych adresów internetowych bez tytułu strony,
- mieszanie różnych sposobów zapisu,
- brak podziału na literaturę podmiotu i przedmiotu,
- umieszczanie pozycji, z których w rzeczywistości nie korzystano,
- błędna kolejność elementów opisu bibliograficznego.
Takich pomyłek można bardzo łatwo uniknąć, jeżeli bibliografię przygotowuje się stopniowo, a nie dopiero na zakończenie pracy.
Warto tworzyć bibliografię na bieżąco
Dobrym zwyczajem jest zapisywanie danych bibliograficznych od razu po rozpoczęciu korzystania z danej książki lub artykułu. Wiele osób odkłada przygotowanie bibliografii na ostatnią chwilę, a później okazuje się, że trudno odnaleźć rok wydania, numer ISBN lub pełne dane publikacji.
Znacznie wygodniej jest od razu zanotować wszystkie potrzebne informacje. Dzięki temu podczas końcowego opracowywania prezentacji wystarczy jedynie uporządkować przygotowane wcześniej opisy.
Bibliografia świadczy o jakości pracy
Dobrze przygotowana bibliografia jest czymś więcej niż tylko formalnym dodatkiem do prezentacji. Pokazuje, że autor potrafi korzystać z różnych źródeł informacji, odróżnia teksty literackie od opracowań naukowych oraz umie prowadzić samodzielne poszukiwania. Jest także dowodem uczciwości intelektualnej, ponieważ wskazuje, z jakich publikacji korzystano podczas przygotowywania pracy.
Warto pamiętać, że liczba pozycji nie jest najważniejsza. Zdecydowanie lepiej przygotować bibliografię składającą się z kilkunastu starannie dobranych publikacji niż stworzyć bardzo długą listę przypadkowych książek i stron internetowych. Egzaminatorzy zwracają uwagę przede wszystkim na jakość wykorzystanych materiałów oraz ich związek z omawianym tematem.
Przygotowując bibliografię z odpowiednim wyprzedzeniem i dbając o poprawność każdego opisu, unikniesz wielu niepotrzebnych błędów. Starannie opracowany wykaz źródeł będzie doskonałym uzupełnieniem prezentacji maturalnej i potwierdzi, że Twoja praca została przygotowana w sposób rzetelny, samodzielny i zgodny z zasadami opracowań bibliograficznych.