lipiec 2026 – Strona 5 – Prace maturalne, matura z języka polskiego

2026-07-13

Poeci Młodej Polski – między dekadentyzmem, buntem a afirmacją życia

Młoda Polska była epoką niezwykle różnorodną. Jej umowne ramy czasowe obejmują lata od około 1890 do 1918 roku. Okres ten nazywano również modernizmem, neoromantyzmem lub fin de siècle’em, czyli „końcem wieku”. Każde z tych określeń eksponuje inny aspekt kultury. Modernizm podkreślał poszukiwanie nowych środków artystycznych, neoromantyzm wskazywał na powrót do indywidualizmu, duchowości i szczególnej roli artysty, natomiast fin de siècle wyrażał poczucie wyczerpania kultury europejskiej. Twórcy Młodej Polski odrzucali pozytywistyczną wiarę w nieustanny postęp, naukę i możliwość stopniowego rozwiązania problemów społecznych. Dostrzegali kryzys dotychczasowych wartości, samotność jednostki, konflikty społeczne oraz duchowe zagubienie człowieka. Inspirowali się między innymi filozofią Arthura Schopenhauera,

2026-07-13

maturzysta

Prace

W czym postrzegam niebezpieczeństwo dla ludzkiej prawości? Rozważania na podstawie przykładów z życia i „Ojca Goriot” Honoriusza Balzaka

Prawość rozumiem jako umiejętność postępowania zgodnie z prawdą, sprawiedliwością i własnym sumieniem, również wtedy, gdy uczciwość nie przynosi natychmiastowej korzyści. Człowiek prawy szanuje godność innych, bierze odpowiedzialność za swoje decyzje i nie wykorzystuje ludzi wyłącznie do realizacji własnych celów. Nie oznacza to naiwności, rezygnacji z ambicji ani obojętności wobec dóbr materialnych. Pieniądze, sukces zawodowy i wysoka pozycja mogą służyć dobrym celom. Niebezpieczeństwo pojawia się wówczas, gdy stają się jedyną miarą wartości człowieka. Największego zagrożenia dla ludzkiej prawości nie dostrzegam w jednej nagłej pokusie, lecz w stopniowym przyzwyczajaniu się do moralnych kompromisów. Człowiek rzadko podejmuje od razu decyzję, że będzie egoistą,

2026-07-13

maturzysta

Prace

Władza – służba, pokusa i mechanizm zniewolenia w literaturze

„Władza, która opiera się na niesprawiedliwości, nie może być trwała” – słowa przypisywane Demostenesowi wyrażają przekonanie, że rządzenie wymaga moralnej podstawy. Władza jest niezbędnym elementem życia zbiorowego. Pozwala stanowić prawo, organizować państwo, zapewniać bezpieczeństwo i rozstrzygać konflikty. Sama w sobie nie jest więc złem. O jej wartości decydują cel, sposób zdobycia, metody sprawowania oraz stosunek rządzącego do poddanych lub obywateli. Literatura wszystkich epok pokazuje, że władza może być służbą, odpowiedzialnością i zobowiązaniem wobec wspólnoty, ale może również stać się źródłem pychy, przemocy i moralnego upadku. Władca sprawiedliwy uznaje ograniczenia własnych kompetencji, słucha obywateli i pamięta, że państwo nie jest jego

2026-07-13

maturzysta

Prace

Wybrane utwory prozatorskie i poetyckie wobec martyrologii wojny

Przytoczony fragment wiersza Krzysztofa Kamila Baczyńskiego zawiera przejmujący obraz pokolenia naznaczonego przez II wojnę światową. Poeta mówi o „czasie kalekim”, „białych czaszkach”, „płonących łąkach krwi”, grobach, „pyle bitewnym” i „latach gniewnych”. Wszystkie te określenia tworzą wizję rzeczywistości, w której zaburzony został naturalny porządek życia. Młodość nie prowadzi do dojrzałości, lecz do śmierci; ziemia zamiast dawać plony zostaje nasycona krwią, a człowiek zamiast budować przyszłość uczy się zabijać i patrzeć na cierpienie innych. Martyrologia wojenna obejmuje nie tylko fizyczne prześladowanie, śmierć żołnierzy i masowe mordowanie ludności cywilnej. Oznacza również głód, utratę domu, rozdzielenie rodzin, poniżenie, przymusową pracę, wyniszczenie psychiki oraz rozpad

2026-07-13

maturzysta

Prace

Różne modele miłości romantycznej. Omówienie na podstawie wybranych utworów literatury romantycznej

Miłość jest jednym z najważniejszych tematów literatury romantycznej. Twórcy tej epoki sprzeciwiali się przekonaniu, że rozum jest jedynym narzędziem poznawania świata. Podkreślali znaczenie uczuć, intuicji, wyobraźni i indywidualnego doświadczenia. Miłość traktowali więc nie jako zwyczajne uczucie łączące dwoje ludzi, lecz jako potężną siłę zdolną całkowicie odmienić człowieka. Mogła nadawać jego życiu sens, prowadzić do wewnętrznego rozwoju, ale również wywoływać rozpacz, obłęd, poczucie wyobcowania, a nawet pragnienie śmierci. Nie można jednak mówić o jednym modelu miłości romantycznej. W poszczególnych utworach przybiera ona odmienne postacie. Bywa uczuciem absolutnym i metafizycznym, jak w czwartej części „Dziadów”, wartością poświęconą obowiązkowi patriotycznemu, jak w „Konradzie

2026-07-13

maturzysta

Prace

Twórczość Stefana Żeromskiego – człowiek wobec krzywdy społecznej, obowiązku i historii

Stefan Żeromski należy do najważniejszych polskich pisarzy przełomu XIX i XX wieku. W jego twórczości spotykają się tradycje dwóch epok: romantyczna wiara w moralne posłannictwo jednostki oraz pozytywistyczne przekonanie o konieczności pracy na rzecz społeczeństwa. Pisarz podejmował problemy biedy, wyzysku, zacofania wsi, odpowiedzialności inteligencji, walki narodowowyzwoleńczej i samotności człowieka pragnącego zmienić świat. Interesowały go nie tylko wielkie idee, lecz także ich praktyczna realizacja. Pytał, czy pojedyncza, nawet wyjątkowo szlachetna osoba może skutecznie przeciwstawić się niesprawiedliwemu systemowi. Żeromski bywa nazywany „sumieniem polskiej literatury”, ponieważ nie pozwalał czytelnikom zachować obojętności wobec cierpienia innych. Nie przedstawiał jednak prostych rozwiązań. Jego bohaterowie są często

2026-07-13

maturzysta

Prace

„Carpe diem” i „memento mori” jako klucze do odczytania literatury polskiej

Łacińskie sentencje „carpe diem” i „memento mori” wyrażają dwie pozornie sprzeczne postawy wobec ludzkiego życia. Pierwsza z nich, zaczerpnięta z ody Horacego, oznacza „chwytaj dzień” i zachęca do doceniania teraźniejszości. Człowiek nie zna przyszłości, dlatego nie powinien odkładać życia na później ani uzależniać szczęścia od tego, co dopiero może nastąpić. Nie jest to jednak wezwanie do nieograniczonego używania świata. Bliska Horacemu filozofia epikurejska zalecała umiar, rozumne ograniczanie pragnień, pielęgnowanie przyjaźni oraz osiąganie spokoju ducha. Prawdziwe szczęście miało wynikać z prostych przyjemności i wewnętrznej równowagi, a nie z pogoni za bogactwem czy zmysłowymi doznaniami. „Memento mori”, czyli „pamiętaj o śmierci”, przypomina

2026-07-13

maturzysta

Prace

W jakiej mierze literatura współczesna uzasadnia tezę: „W ludziach więcej rzeczy zasługuje na podziw niż na pogardę”?

Stwierdzenie, że „w ludziach więcej rzeczy zasługuje na podziw niż na pogardę”, pochodzi z zakończenia „Dżumy” Alberta Camusa. Nie wyraża ono naiwnego przekonania o wrodzonej dobroci człowieka. Pisarz nie zaprzecza przecież, że ludzie bywają egoistyczni, tchórzliwi, obojętni na cierpienie, a nawet zdolni do świadomego okrucieństwa. Sugeruje jednak, że w sytuacjach granicznych ujawniają się również odwaga, solidarność, odpowiedzialność i gotowość do niesienia pomocy. Człowiek może ulec złu, ale może też próbować się mu przeciwstawić, nawet jeśli nie ma szans na ostateczne zwycięstwo. Literatura współczesna w dużej mierze uzasadnia myśl Camusa, choć czyni to bez idealizowania ludzkiej natury. Utwory Tadeusza Borowskiego, Zofii

2026-07-13

maturzysta

Prace

Twórczość Juliana Tuwima, Bolesława Leśmiana, Władysława Broniewskiego oraz polskich futurystów

Pierwsza połowa XX wieku była w literaturze polskiej okresem wyjątkowej różnorodności. Odzyskanie przez Polskę niepodległości, rozwój miast, postęp techniczny, przemiany obyczajowe, konflikty społeczne, a następnie doświadczenie wojny sprawiły, że poeci poszukiwali nowych tematów i środków wyrazu. Nie chcieli już jedynie powtarzać wzorców przejętych z poprzednich epok. Pragnęli mówić własnym głosem o współczesnym świecie, a jednocześnie zmieniali język poezji, jej formę oraz sposób rozumienia roli artysty. Julian Tuwim, Bolesław Leśmian, Władysław Broniewski i polscy futuryści reprezentowali cztery odmienne sposoby odnowienia literatury. Tuwim wprowadzał do poezji codzienność, miasto i język potoczny, by później zwrócić się ku satyrze społecznej oraz tradycji literackiej. Leśmian

2026-07-13

maturzysta

Prace

Rzeczywistość obozowa w świetle utworów Tadeusza Borowskiego i Gustawa Herlinga-Grudzińskiego

Nazizm i stalinizm stworzyły dwa totalitarne systemy, w których jednostkę podporządkowano państwu oraz bezwzględnie realizowanej ideologii. Pierwszy opierał się przede wszystkim na rasizmie, antysemityzmie, militaryzmie i przekonaniu o nierównej wartości narodów. Drugi dzielił społeczeństwo według kryteriów politycznych i klasowych, uznając rzeczywistych oraz domniemanych przeciwników władzy za wrogów wymagających izolacji. W obu systemach człowiek mógł zostać pozbawiony praw, nazwiska, rodziny i dotychczasowego miejsca w społeczeństwie. Wystarczyło przypisanie go do określonej kategorii: wroga rasowego, politycznego, narodowego albo klasowego. Język ideologii odbierał ofierze indywidualność, przygotowując sprawców do stosowania przemocy. Najbardziej przerażającym urzeczywistnieniem totalitarnego sposobu myślenia stały się niemieckie obozy koncentracyjne i ośrodki zagłady