Prace nawiązujące do lektury: Do króla, Fircyk w zalotach, Jagnię i wilcy, Kruk i lis, Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, Monachomachia, Pijaństwo, Powrót posła, Szczur i kot, Żona modna

2026-08-02

Dla zabawy i pożytku – dewiza oświecenia

Oświecenie było epoką, w której szczególnie mocno wierzono w potęgę ludzkiego rozumu, możliwość doskonalenia człowieka oraz stopniowego naprawiania społeczeństwa. Filozofowie i pisarze XVIII wieku byli przekonani, że dzięki właściwemu wychowaniu, rozwojowi nauki i upowszechnianiu wiedzy można ograniczyć zacofanie, nietolerancję, przesądy oraz niesprawiedliwość. Literatura nie miała zatem służyć wyłącznie dostarczaniu odbiorcom przeżyć estetycznych. Powinna także wychowywać, pouczać, przedstawiać pożądane wzorce postępowania oraz krytykować ludzkie wady. Jednocześnie twórcy zdawali sobie sprawę, że tekst moralizatorski nie może być nudny, ponieważ nie zainteresuje czytelnika i nie wpłynie na jego zachowanie. Dlatego za jedną z najważniejszych zasad oświeceniowego pisarstwa uznano łączenie nauki z przyjemnością. Dewiza

2026-08-01

maturzysta

Prace

Utylitaryzm literatury wybranych epok

Literatura najczęściej kojarzy się ze sztuką słowa, przeżyciami estetycznymi, wyobraźnią oraz możliwością poznawania ludzkich emocji. Nie zawsze jednak jej głównym zadaniem było dostarczanie czytelnikom rozrywki lub wzruszeń. W wielu epokach twórczość literacka miała przede wszystkim służyć konkretnym celom społecznym, moralnym, religijnym, wychowawczym lub politycznym. Pisarze traktowali swoje dzieła jako narzędzie kształtowania postaw, przekazywania wartości, krytykowania wad społeczeństwa, nawoływania do reform, obrony zagrożonego narodu albo dokumentowania ważnych wydarzeń. Takie rozumienie roli literatury można określić mianem utylitaryzmu, czyli przekonania, że dzieło powinno być użyteczne i przynosić określone korzyści jednostce lub całej wspólnocie. Utylitaryzm literatury był szczególnie widoczny w średniowieczu, oświeceniu i pozytywizmie.