Miesiąc: lipiec 2026

2026-07-13

maturzysta

„Antygona” i „Nie-Boska komedia” jako dramaty racji cząstkowych

„Antygona” i „Nie-Boska komedia” jako dramaty racji cząstkowych

Dramat racji cząstkowych przedstawia konflikt, w którym żadna ze stron nie jest całkowicie pozbawiona słuszności, ale żadna nie posiada także pełnej prawdy. Bohaterowie bronią wartości ważnych i potrzebnych, jednak uznają je za jedyne obowiązujące. Nie dostrzegają praw przeciwnika, odrzucają możliwość kompromisu i doprowadzają do katastrofy. Taki sposób konstruowania konfliktu odnajdujemy zarówno w antycznej „Antygonie” Sofoklesa, jak i w romantycznej „Nie-Boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego. Oba utwory powstały w odległych epokach i reprezentują odmienne odmiany dramatu. „Antygona” jest tragedią antyczną, której akcja skupia się wokół sporu o pochówek Polinejkesa. „Nie-Boska komedia” to dramat romantyczny ukazujący kryzys rodziny, poezji i całego porządku społecznego.

2026-07-13

maturzysta

Motywy antyczne w literaturze współczesnej

Motywy antyczne w literaturze współczesnej

Kultura antyczna pozostaje jednym z najważniejszych źródeł europejskiej literatury. Historie o Prometeuszu, Syzyfie, Ikarze, Orfeuszu, Kasandrze, Antygonie czy Odyseuszu powstały przed wieloma wiekami, ale nadal są wykorzystywane przez współczesnych pisarzy. Nie wynika to jedynie z szacunku dla tradycji. Mity przedstawiają podstawowe ludzkie doświadczenia: miłość, cierpienie, bunt, samotność, pragnienie poznania, konflikt z władzą, lęk przed śmiercią oraz poszukiwanie sensu życia. Dzięki temu mogą być odczytywane na nowo w różnych epokach. Motyw antyczny to pochodzący z kultury starożytnej obraz, postać, wydarzenie, symbol albo wzorzec zachowania, do którego nawiązuje późniejszy twórca. W literaturze współczesnej takie nawiązanie rzadko polega na prostym powtórzeniu dawnej opowieści.

2026-07-13

maturzysta

Źródłowe i współczesne znaczenie pojęć biblijnych i mitologicznych

Biblia oraz mitologia grecko-rzymska należą do najważniejszych źródeł europejskiej kultury. Wywodzące się z nich postacie, wydarzenia i przedmioty przestały funkcjonować wyłącznie w obrębie pierwotnych opowieści. Ich nazwy weszły do codziennego języka, publicystyki, literatury, sztuki, nauki i polityki. Mówiąc o syzyfowej pracy, zakazanym owocu, pięcie Achillesa czy umywaniu rąk, nie musimy opowiadać całego mitu lub fragmentu Biblii. Jedno utrwalone wyrażenie przywołuje rozbudowaną historię i pozwala przekazać określoną ocenę sytuacji. Należy przy tym wyjaśnić różnicę między etymologią a znaczeniem źródłowym. Etymologia jest działem językoznawstwa badającym pochodzenie wyrazów, ich najstarszą postać oraz przemiany brzmienia i znaczenia. Opowieść o tym, że Dawid pokonał Goliata,

2026-07-13

maturzysta

Terapeutyczna moc literatury

Terapeutyczny sens „Ksiąg narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego” oraz „Pana Tadeusza”

Literatura nie potrafi zmienić przebiegu historii, przywrócić poległych do życia ani natychmiast odbudować utraconego państwa. Może jednak pomóc człowiekowi zrozumieć cierpienie, uporządkować pamięć i odzyskać nadzieję. Właśnie w takim znaczeniu można mówić o terapeutycznym charakterze „Ksiąg narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego” oraz „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. Nie chodzi tu o terapię rozumianą w sensie medycznym, lecz o duchowe oddziaływanie literatury na jednostkę i zbiorowość. Oba dzieła miały łagodzić rozpacz po klęsce powstania listopadowego, przeciwdziałać poczuciu bezsensu i pomagać emigrantom zachować więź z ojczyzną. Po upadku powstania listopadowego tysiące Polaków opuściły kraj, udając się przede wszystkim do Francji. Emigranci znaleźli się

2026-07-13

maturzysta

Druga strona wojny w „Pamiętniku z powstania warszawskiego”

Wojna jest często przedstawiana w literaturze poprzez działania żołnierzy, bitwy, bohaterskie poświęcenie i śmierć ponoszoną w obronie ojczyzny. Taki obraz skupia uwagę na walczących, ich odwadze, uzbrojeniu, strategii oraz moralnych wyborach. Miron Białoszewski w „Pamiętniku z powstania warszawskiego” pokazuje wydarzenia 1944 roku z zupełnie innej perspektywy. Interesuje go przede wszystkim los cywilów, którzy nie brali udziału w walce zbrojnej, lecz każdego dnia mierzyli się z głodem, strachem, bombardowaniami i rozpadem dotychczasowego świata. Określenie „druga strona wojny” nie oznacza punktu widzenia nieprzyjaciela. Jest to wojna oglądana od strony piwnic, schronów, podwórek, mieszkań i kanałów. Białoszewski nie opisuje przede wszystkim zdobywania barykad

2026-07-13

maturzysta

Co to jest sentymentalizm?

Sentymentalizm jest prądem umysłowym i literackim, który rozwijał się w Europie w drugiej połowie XVIII wieku, przede wszystkim w Anglii, Francji i Niemczech. W Polsce osiągnął największe znaczenie w ostatnich dziesięcioleciach epoki oświecenia. Występował równolegle z klasycyzmem i rokokiem, proponując jednak odmienny sposób rozumienia człowieka oraz zadań literatury. Klasycyzm podkreślał znaczenie rozumu, ładu, reguł i harmonii, natomiast sentymentalizm kierował uwagę ku uczuciom, indywidualnym przeżyciom, naturze i życiu prywatnemu. Nazwa prądu wywodzi się od angielskiego słowa „sentiment”, które oznacza uczucie, doznanie lub wrażenie. Do jej rozpowszechnienia przyczyniła się wydana w 1768 roku powieść Laurence’a Sterne’a „Podróż sentymentalna przez Francję i Włochy”.

2026-07-13

maturzysta

Stylizacja językowa i jej odmiany

Stylizacja językowa i jej odmiany

Język utworu literackiego nie jest przypadkowym zbiorem słów. Autor świadomie dobiera środki językowe, aby zbudować świat przedstawiony, scharakteryzować bohaterów, określić czas i miejsce wydarzeń, a także wywołać u czytelnika określone emocje. Jednym ze sposobów artystycznego kształtowania wypowiedzi jest stylizacja językowa. Dzięki niej pisarz może naśladować język minionej epoki, mieszkańców określonego regionu, konkretnej grupy społecznej albo charakterystyczny sposób wypowiadania się właściwy innemu gatunkowi literackiemu. Stylizacja językowa polega na świadomym wprowadzeniu do utworu cech rozpoznawalnego stylu, odmiany języka lub wzorca wypowiedzi. Autor może więc naśladować dawną polszczyznę, gwarę, język potoczny, żargon zawodowy, styl biblijny, urzędowy, naukowy albo publicystyczny. Stylizacja nie jest mechanicznym

2026-07-13

maturzysta

Neologizmy – pojęcie, podział i przykłady

Język nieustannie się rozwija, ponieważ zmienia się rzeczywistość, którą człowiek za jego pomocą opisuje. Pojawiają się nowe urządzenia, odkrycia naukowe, zawody, sposoby komunikowania się, zjawiska społeczne i kierunki w kulturze. Każdy nowy element świata wymaga nazwania, dlatego użytkownicy języka tworzą wyrazy lub nadają nowe znaczenia słowom już istniejącym. Tak powstają neologizmy, będące jednym z najważniejszych świadectw żywotności i zdolności języka do przystosowywania się do zmiennych potrzeb społeczeństwa. Neologizm to nowy element językowy: wyraz, znaczenie wyrazu albo połączenie słów, które powstało stosunkowo niedawno i nadal jest odczuwane jako nowe. Określenie pochodzi od greckich słów „néos”, czyli „nowy”, oraz „lógos”, oznaczającego „słowo”.

2026-07-13

maturzysta

Znane mi słowniki języka polskiego – kiedy i w jaki sposób z nich korzystam?

Słownik jest uporządkowanym zbiorem wyrazów, połączeń wyrazowych albo innych jednostek języka, opracowanych według określonych zasad. Hasła najczęściej ułożone są alfabetycznie, chociaż istnieją również słowniki tematyczne, w których słownictwo pogrupowano według dziedzin i znaczeń. Typowe hasło słownikowe może zawierać definicję wyrazu, informacje o jego wymowie i odmianie, kwalifikatory stylistyczne, przykłady użycia, związki frazeologiczne, pochodzenie oraz wskazówki dotyczące poprawności. Zakres wiadomości zależy od rodzaju słownika i celu, dla którego został przygotowany. Słownik należy odróżnić od encyklopedii. Słownik językowy objaśnia przede wszystkim wyrazy: ich znaczenie, budowę, pisownię i zastosowanie. Encyklopedia przekazuje natomiast wiadomości o osobach, miejscach, wydarzeniach, przedmiotach i zjawiskach. Jeżeli chcę sprawdzić,

2026-07-13

maturzysta

Archaizmy – pojęcie, podział i przykłady

Język nie jest systemem niezmiennym. Przekształca się wraz ze społeczeństwem, jego kulturą, wiedzą, obyczajami i sposobami życia. Pojawiają się nowe przedmioty oraz zjawiska, które trzeba nazwać, inne natomiast tracą znaczenie albo całkowicie znikają. Zmieniają się również zasady wymowy, odmiany wyrazów, budowy zdań oraz znaczenia poszczególnych słów. Jednym ze świadectw tych przeobrażeń są archaizmy, dzięki którym możemy obserwować wcześniejsze etapy rozwoju polszczyzny. Spotykamy je zarówno w dawnych zabytkach językowych, jak i w utworach pisarzy świadomie naśladujących język minionych epok. Archaizmem nazywamy wyraz, formę gramatyczną, znaczenie, konstrukcję składniową albo związek frazeologiczny, który był używany w przeszłości, lecz we współczesnej polszczyźnie wyszedł z